artLIVE – Michael Turinsky được biết đến với thực hành crip choreography, một cách đặt lại những chuẩn mực về cơ thể và chuyển động, từ trải nghiệm cá nhân, anh mở ra những góc nhìn mới về nghệ thuật; đồng thời mời gọi khán giả tự suy ngẫm và cảm nhận theo cách riêng của mình.
Nếu một cơ thể không thể chuyển động theo cách “bình thường”, liệu nó có được xem là nghệ thuật?
Với Michael Turinsky, câu trả lời không nằm ở việc thích nghi với những chuẩn mực có sẵn, mà phát triển những tiêu chuẩn của riêng mình.
Từ trăn trở cá nhân đến hành trình nghệ thuật
Michael Turinsky là một nghệ sĩ múa và nhà lý luận sống tại Vienna (Áo). Được đào tạo về triết học tại Đại học Vienna, anh bước vào nghệ thuật từ năm 2006, và dần đặt lại câu hỏi về chính khái niệm “hòa nhập”.
Từ đó, anh định nghĩa thực hành của mình là crip choreography, một cách làm việc với cơ thể như một lực kháng cự, nhằm phá vỡ và tái cấu trúc những chuẩn mực chuyển động vốn được xem là “đúng”. Các tác phẩm của anh mang đến những suy tư về thẩm mỹ, khả năng tiếp cận và mối quan hệ giữa cơ thể với thế giới.
Năm 2021, tác phẩm Precarious Moves giành giải Nestroy Award danh giá, và đến năm 2024, anh được vinh danh là Nghệ sĩ xuất sắc bởi Bộ Văn hóa và Nghệ thuật Áo. Ngoài sáng tác, Michael còn dành nhiều tâm huyết cho giảng dạy và nghiên cứu lý luận với các workshop, bài giảng và ấn phẩm trong nhiều bối cảnh quốc tế khác nhau.
Nghệ sĩ đã có buổi trò chuyện cùng artLIVE, chia sẻ quan điểm cá nhân và thực hành nghệ thuật của mình.
Crip choreography như một cách thể hiện lập trường
Michael gọi thực hành của mình là crip choreography như một cách thể hiện quan điểm nghệ thuật. Với anh, crip đại diện cho sự kháng cự, chống lại những tiêu chuẩn vô hình về một “cơ thể chuẩn mực”: phải đứng thẳng, chuyển động nhanh, trôi chảy và hiệu quả. Còn choreography đơn giản là cách tổ chức chuyển động.
Khi kết hợp hai yếu tố này, công việc của anh trở thành một quá trình đặt lại câu hỏi về những chuẩn mực cũ, phá vỡ chúng, rồi xây dựng lại theo cách riêng. Nói một cách đơn giản, anh không cố gắng hòa nhập hay chạy theo những tiêu chuẩn sẵn có, mà tự tạo ra cách hiểu của riêng mình về cái đẹp, về chất lượng và về sự xuất sắc.
Hơn nữa, những người khuyết tật mang theo một cách cảm nhận thế giới khác biệt. Họ nghe, nhìn và trải nghiệm mọi thứ từ một góc độ riêng. Và chính sự khác biệt đó làm cho cách nhìn về thế giới trở nên đầy đủ hơn. Ở góc độ nghệ thuật, đây cũng là điều mà các nghệ sĩ khuyết tật có thể mang lại.
Nghệ thuật không đứng ngoài những vấn đề xã hội
Với Michael, sáng tác của anh bắt đầu từ một cảm giác thôi thúc rất rõ ràng, đó là lúc trải nghiệm cá nhân chạm vào một vấn đề của xã hội. Khi hai yếu tố này gặp nhau, tác phẩm mới thực sự hình thành.
Precarious Moves là một ví dụ rõ nét. Tác phẩm ra đời trong bối cảnh những vấn đề về khí hậu và sinh thái ngày càng trở nên cấp bách. Từ góc nhìn của một nghệ sĩ khuyết tật, anh nhận ra một điểm giao bất ngờ giữa cơ thể và môi trường đó là tính chuyển động.
Michael Turinsky trong tác phẩm Precarious Moves
Anh cho rằng nghệ thuật không cần phải lựa chọn giữa cái đẹp và những vấn đề xã hội mà có thể là cả hai, cùng một lúc. Quan trọng hơn, nghệ thuật có thể thay đổi cách chúng ta nhìn nhận cái đẹp. Khi tách rời khỏi bối cảnh xã hội, cái đẹp chỉ còn là sự trang trí. Ngược lại, nếu thiếu yếu tố thẩm mỹ, những vấn đề xã hội sẽ khó trở thành nghệ thuật.
Vì vậy, các tác phẩm của anh không nhằm đưa ra câu trả lời hay giải thích rõ ràng. Thay vào đó, chúng mở ra một không gian để người xem tự cảm nhận và tìm ra cách hiểu của riêng mình.
Chậm lại như một cách phản kháng
Trong thực hành nghệ thuật, Michael không nói về cơ thể mình như một giới hạn bởi điều anh không bao giờ thỏa hiệp là những giá trị gắn liền với cơ thể đó: “Tôi không thỏa hiệp với cơ thể của mình. Thứ tôi luôn giữ vững là những giá trị của bản thân và sự cam kết với chúng.” Đó là cách anh hiểu, tôn trọng và làm việc với cơ thể của mình, cũng như sự kiên định với những gì anh tin tưởng trong thực hành nghệ thuật.
Tác phẩm solo Work Body của Michael Turinsky.
Và có lẽ, điều này trở nên rõ ràng nhất khi anh nói về tốc độ.
Trong một thế giới luôn yêu cầu phải nhanh hơn và hiệu quả hơn, việc “chậm lại”, với anh, có thể xem như một cách phản kháng. Tuy nhiên, anh cũng không lý tưởng hoá điều đó, bởi không phải ai cũng có điều kiện để nghỉ ngơi, và không phải ai cũng có thời gian để sống chậm.
Dù vậy, anh tin rằng xã hội cần tìm một nhịp sống khác, không chỉ vì môi trường, mà còn vì chính con người. Chậm lại, ở đây có thể hiểu là chúng ta tìm một cách tồn tại bền vững hơn.
Trở lại với cách anh nhìn về cuộc sống, khi được hỏi nếu cuộc đời là một vở diễn, anh sẽ đặt tên gì, anh không đưa ra một cái tên cụ thể, chỉ là một câu trả lời đơn giản: “Tôi thích cuộc sống. Tôi muốn nói ‘có’ với tất cả những gì nó mang lại.”
Với Michael Turinsky, cuộc đời không cần một tiêu đề cũng như cơ thể không cần phải “đúng chuẩn” để trở thành cái đẹp. Và nghệ thuật không cần lời giải thích mà mở ra một không gian để chúng ta suy nghĩ, cảm nhận và tự mình tìm ra ý nghĩa.
Ảnh: Michael Turinsky
