artLIVE – Vietnam Art Collection (VAC) chào đón nghệ sĩ KV Duong với Mở xưởng – Welcome Home. Triển lãm mang đến cho công chúng cái nhìn hé mở về thực hành nghệ thuật đang diễn tiến của anh, đồng thời mở ra những suy tưởng sâu sắc về khái niệm ‘nhà’ trong bối cảnh lịch sử và bản sắc đương đại.
Sự kiện lần này mang đến cho công chúng một cơ hội hiếm hoi để tiếp cận trực tiếp với nghệ thuật của nghệ sĩ, đồng thời giới thiệu những tác phẩm đầu tiên trong một loạt sáng tác mới được anh phát triển trong thời gian lưu trú tại VAC Hà Nội.
Với tựa đề ‘Welcome Home’, dự án diễn ra vào dịp kỷ niệm 50 năm ngày thống nhất đất nước và 80 năm ngày Tuyên ngôn Độc lập – một bối cảnh lịch sử đặc biệt, nơi câu chuyện cá nhân của nghệ sĩ hòa quyện cùng ký ức tập thể và bản sắc dân tộc.
‘Nhà’ – Sự tái định nghĩa
Trung tâm ‘Welcome Home’ là một câu hỏi quen thuộc nhưng chưa bao giờ dễ trả lời: ‘Nhà có ý nghĩa gì?’. Với nhiều người, nhà là mái ấm, là chốn bình yên chào đón sau những ngày tháng xa xứ. Thế nhưng, với những ai từng trải qua biến cố lịch sử, chiến tranh hay sự di dời, ‘nhà’ có thể là nỗi ám ảnh về sự mất mát, về những điều không thể giữ lại.
Với cộng đồng LGBTQIA+, câu hỏi ấy càng trở nên phức tạp hơn. Nhà có thể là nơi yêu thương nhưng cũng có thể là nơi đầu tiên họ đối mặt với sự chối bỏ và định kiến. Những bức tường che chở đôi khi cũng chính là rào cản, khiến hành trình tìm kiếm bản ngã càng trở nên chông chênh.
Trong cách nhìn của KV Duong, ‘nhà’ không phải là một định nghĩa cố định, mà là một khái niệm nhiều lớp, đan xen giữa vật chất, ký ức và cảm xúc. Nó có thể hiện hữu trong một mùi hương thân quen của bữa cơm gia đình, trong tiếng cười giòn tan của trẻ nhỏ, hay trong một món đồ cũ kỹ tình cờ bắt gặp. Những chi tiết nhỏ bé ấy khơi dậy những ký ức tưởng như ngủ quên, đồng thời chất chứa nhiều tầng nghĩa về sự thân thuộc và gắn kết.
Những vật thể quen thuộc trong hình hài mới
Bước vào phòng trưng bày chính, khán giả như lạc giữa một không gian vừa quen vừa lạ, nơi ký ức tuổi thơ và gia đình được dựng lại trong những hình hài mới. Ngay giữa căn phòng, một bộ bàn ghế trẻ em treo lơ lửng trên không khiến người xem thoáng chững lại. Vốn là đồ vật gắn liền với sự khởi đầu của tuổi thơ, bàn ghế nay mất đi chức năng, bị rút khỏi mặt đất, trở thành những ký ức ‘treo’ lơ lửng. Hình ảnh ấy gợi nên cảm giác bấp bênh, mong manh, như thể ký ức lúc nào cũng có thể vụt mất.
Đối diện là một cánh cửa gỗ bị ‘giải cấu trúc’, từng là ranh giới rõ rệt giữa trong và ngoài, giữa riêng tư và công cộng. Giờ đây, cánh cửa không còn nguyên vẹn mà bị khắc phá, ghi dấu những dòng chữ bằng tiếng Việt, tiếng Trung và tiếng Anh. Sự đa ngữ này phản chiếu căn tính đa tầng của nghệ sĩ. Cánh cửa vì thế trở thành biểu tượng cho sự di chuyển, cho những lớp ảnh hưởng văn hóa đan xen.
Ở đối diện, kế bên những chân dung thiếu nhi, chính là anh chị em của KV Duong, xuất hiện như những nhân chứng sống động cho ký ức gia đình. Hình ảnh ấy vừa gợi sự chở che, vừa gợi sự ràng buộc, nhắc người xem rằng gia đình luôn là nơi chất chứa cả thương yêu lẫn thử thách.
Điều đặc biệt là cả bàn ghế, cánh cửa và chân dung đều được nghệ sĩ can thiệp bằng chất liệu latex. Những bề mặt quen thuộc được phủ lên bởi lớp latex bán trong suốt, thay thế sự nguyên bản bằng một lớp da mới. Latex ở đây mang nhiều tầng ý nghĩa, trong ngữ cảnh Việt Nam, nó gợi nhắc đến lịch sử của các đồn điền cao su thời thuộc địa Pháp – một nơi lao động nặng nhọc và đầy đau thương.
Trong ngữ cảnh toàn cầu, latex lại gắn với văn hóa queer, với tính biểu tượng fetish, sự gợi cảm. Nhờ thế, những vật thể vốn dĩ công năng, quen thuộc và ‘gia đình’, nay được khoác lên những lớp nghĩa mới, tạo ra một không gian đối thoại đa chiều giữa lịch sử và bản sắc.
Vết sẹo chiến tranh và sức mạnh tái sinh
Sang đến phòng thứ hai, khán giả lập tức cảm nhận một sự chuyển đổi mạnh mẽ trong không gian. Ở đây, KV Duong tái dựng hiện trường của một hố bom – di tích còn sót lại từ những trận ném bom ác liệt của Hoa Kỳ cách đây hơn nửa thế kỷ. Trước mắt người xem là một bề mặt gồ ghề, một vết thương trên đất, một ký ức lịch sử vẫn còn hằn rõ trong tiềm thức tập thể.
Thế nhưng, điều mà nghệ sĩ muốn khán giả cảm nhận không chỉ là sự hủy diệt. Theo thời gian, những hố bom đã được thiên nhiên ‘thu hồi’, biến đổi thành những ‘ao bom’, nơi cây cỏ mọc lên, nước đọng lại, sự sống tái sinh. Sự chuyển hóa ấy vừa gợi nhắc nỗi đau quá khứ, vừa cho thấy sức mạnh hồi sinh không ngừng của đất và người.
Trong sắp đặt này, KV Duong dựng nên một không gian, nơi khán giả vừa đối diện với tàn tích chiến tranh, vừa cảm nhận sự bền bỉ của sự sống. Sự song hành giữa hủy diệt và tái sinh trở thành thông điệp trung tâm, ký ức đau thương không bị xóa nhòa, mà được chuyển hóa thành nền tảng cho sự chữa lành và hy vọng. Người xem khi bước vào căn phòng này không chỉ quan sát, mà còn buộc họ suy ngẫm về mối quan hệ giữa quá khứ, hiện tại và tương lai.
Giám đốc VAC, Sophie Huang, chia sẻ: “Khái niệm ‘nhà’ chưa bao giờ thôi nóng hổi trong một xã hội toàn cầu đầy biến động và phân mảnh. Với Việt Nam, nơi hòa bình đã hiện diện suốt nửa thế kỷ, thống nhất và huyết thống vẫn là trọng tâm của những cuộc đối thoại công chúng. Welcome Home kết nối những câu chuyện quá khứ ấy theo một cách vừa lay động vừa gợi suy tưởng, và chúng tôi rất nóng lòng lắng nghe phản hồi của khán giả.”
Về nghệ sĩ KV Duong
KV (Kiên Vinh 建 榮) Duong (sinh năm 1980 tại TP. Hồ Chí Minh) là một nghệ sĩ gốc Hoa. Sinh ra tại Việt Nam, lớn lên ở Canada và hiện sinh sống, làm việc tại Vương quốc Anh, anh mang trong mình những trải nghiệm di cư, hội nhập và xung đột văn hóa đậm nét qua những lịch sử cá nhân và dòng tộc.
Trong những năm gần đây, thực hành nghệ thuật của KV Duong đã được ghi nhận và giới thiệu tại nhiều triển lãm quốc tế quan trọng. Có thể kể đến An Uncommon Thread (Hauser & Wirth, Somerset, 2025), Portals (Kristin Hjellegjerde Gallery, West Palm Beach, 2025), No Place Like Home (Museum of The Home, London, 2023) và Too Foreign for Home, Too Foreign for Here (Migration Museum, London, 2022).
Ảnh: VAC
