artLIVE – Triển lãm ‘NẮNG’ thuộc khuôn khổ Noirfotocontest 2025 giới thiệu 30 tác phẩm đen trắng thủ công xuất sắc, mở ra cuộc đối thoại chiều sâu về ánh sáng dưới góc nhìn đa dạng của nghệ sĩ.
Nhiếp ảnh, theo nhà báo – nhà văn Ambrose Bierce, là “một bức tranh được vẽ bởi mặt trời, không cần sự hướng dẫn về nghệ thuật”. Câu nói tưởng chừng giản lược ấy lại chạm đến cốt lõi của nhiếp ảnh: đây không phải là nghệ thuật kiến tạo từ hư vô, mà là nghệ thuật nhận diện — nhận diện khoảnh khắc ánh sáng chạm vào đời sống và khiến hình ảnh tự hiển lộ.
Trong ý nghĩa đó, nhiếp ảnh gia không “vẽ” thế giới. Họ lắng nghe ánh sáng bằng thị giác và trực giác, chờ đợi thời khắc khi hiện thực tự cất tiếng. Ánh sáng trở thành chất liệu khởi nguyên; cảnh vật là bề mặt thị giác; còn nhiếp ảnh, tự thân, là nghệ thuật của sự kiên nhẫn, nhận ra để kịp bắt những khoảnh khắc vàng.
Từ tinh thần ấy, triển lãm “NẮNG” thuộc khuôn khổ Noirfotocontest 2025, mùa thứ bảy của dự án cộng đồng do Noirfoto Gallery sáng lập và AGAD vận hành, mở ra như một trường suy tư về ánh sáng. Ở đó, nhiếp ảnh đen trắng thủ công đặt “nắng” trở lại đúng vị trí nguyên thủy của nó: vừa là hiện tượng vật lý, vừa là một chất liệu tư tưởng.
Trở lại với ánh sáng nguyên sơ
Diễn ra từ ngày 13 đến 21/12/2025 tại Noirfoto Gallery (131 Dương Văn An, phường Bình Trưng, TP.HCM), “NẮNG” giới thiệu 30 tác phẩm được tuyển chọn từ hàng ngàn bài dự thi: 15 tác phẩm do Ban Giám khảo lựa chọn, 5 tác phẩm do Noirfoto Gallery tuyển chọn và 10 tác phẩm đến từ bình chọn công chúng.
Tuy nhiên, bản sắc của Noirfotocontest không nằm ở con số. Điều làm nên sự khác biệt bền bỉ của dự án suốt bảy mùa là một nguyên tắc không thay đổi: mọi tác phẩm trưng bày đều được hoàn thiện bằng kỹ thuật rọi thủ công, từ âm bản phim hoặc ảnh kỹ thuật số hybrid, dưới sự giám sát trực tiếp của nghệ sĩ thị giác Phạm Tuấn Ngọc.
Trong thời đại hình ảnh được tạo ra và lan truyền chỉ bằng một cú chạm, lựa chọn quay về với thủ công không phải là hoài niệm, mà là một tuyên ngôn thẩm mỹ. Noirfotocontest không chạy theo chủ đề “gây hiệu ứng” tức thì; đề bài có thể thay đổi qua từng mùa, nhưng tiêu chí tôn vinh phẩm chất nghệ thuật, vật liệu và tay nghề thì không bao giờ dịch chuyển.
Như một cử chỉ đồng hành dài lâu với nghệ sĩ, toàn bộ chi phí in rọi cho 30 tác phẩm triển lãm năm nay được nghệ sĩ Phạm Tuấn Ngọc tài trợ. Nhờ đó, tác phẩm không chỉ “được treo”, mà được hiện diện đúng với phẩm chất vật lý của nhiếp ảnh: trang trọng, trọn vẹn và có đời sống độc lập.
“NẮNG” như một ngôn ngữ đa tầng
“Nắng” được chọn làm chủ đề không vì sự dễ nhận diện của nó trong đời sống, mà bởi tính đa tầng trong ngôn ngữ thị giác và biểu tượng.
Ở bình diện vật lý, nắng tạo nên tương phản, chiều sâu, cấu trúc; là công cụ để điêu khắc bóng tối, làm lộ hình khối và nhịp điệu không gian. Ở bình diện biểu tượng, nắng mang nhiều sắc thái: tự do, tái sinh, khoảnh khắc nhận thức bừng mở; có khi là hơi ấm ký ức, có khi là sự rạng rỡ mong manh lướt qua đời sống.
Ba mươi tác phẩm trong triển lãm gặp nhau ở một tinh thần chung: xem “nắng” như tác nhân soi rọi những thực tại phân mảnh, những rung động nhỏ bé nhưng sâu sắc của con người giữa thế giới đương đại. Có khuôn hình dùng nắng để khắc hoạ cô đơn giữa chuyển động đô thị; có bức ghi lại sự bình yên của một buổi sáng chậm; có nơi ánh sáng làm nổi bật sự mong manh của một tương tác thoáng qua giữa người và không gian.
Trong số đó, có những vệt nắng lướt rất nhanh nhưng chạm thật sâu. Như “Dưới bóng một tuổi trẻ” (Vũ Nhật Minh), ghi lại khoảnh khắc riêng tư của đôi bạn trẻ dưới tán cây già: chàng trai đón nắng, nhường chỗ cho bạn gái an trú trong bóng mát. Điểm nhìn xa, qua một thân cây, khiến cảnh tượng ấy đẹp nhưng không xâm phạm. Không phán đoán, không diễn giải, chỉ để lại cảm giác rằng, trong vệt nắng dài ấy, tuổi trẻ vừa rực rỡ vừa mong manh.
Ở một cực khác của cảm xúc, “Unititled, Vung Tau, 2025” (Đặng Công Đức) bắt giữ khoảnh khắc cánh chim tan vào vầng sáng. Nắng ở đây không phải là phông nền, mà là một phần của chuyển động, phân tách sáng tối, nâng đỡ nhịp bay, rồi buông mềm trong chớp mắt. Vẻ đẹp ấy cũng thể níu giữ, nhưng để lại một nỗi xao xuyến dài lâu, như lời thì thầm về tự do và những điều đang và sẽ rời đi.
Tổng thể triển lãm vì thế mang cấu trúc đa thanh: đủ trừu tượng để người xem soi thấy ký ức của mình, nhưng đủ cụ thể để giữ trọn dấu ấn cá nhân của từng tác giả. “NẮNG” trở thành một trường cảm thụ chung, không áp đặt diễn giải, không giáo điều, mở ra đối thoại lặng lẽ giữa nhiếp ảnh và trải nghiệm con người.
Từ tiêu chí học thuật đến dấu ấn cá nhân
Ở tầng phê bình, giám tuyển Phạm Thị Điệp Giang nêu bốn tiêu chí tuyển chọn: bố cục, hiệu ứng ánh sáng mặt trời, chiều sâu ý nghĩa vượt lên khoảnh khắc thị giác, và giá trị nghệ thuật.
Chị chia sẻ: “Nắng tưởng như rất dễ vì là điều ta thấy mỗi ngày, nhưng lại là thách thức buộc nhiếp ảnh gia phải vượt khỏi cách nhìn thông thường. Tôi tìm kiếm những tác phẩm mà ánh sáng không chỉ làm sáng cảnh vật, mà còn biến đổi nó, ánh sáng trở thành câu chuyện, dẫn dắt cảm xúc và hàm chứa ẩn dụ.”
Nghệ sĩ Hà Mạnh Thắng nhấn mạnh yếu tố riêng tư trong cách các tác giả tiếp cận chủ đề: “Nắng tưởng chừng là sự bất tận của thiên nhiên, nhưng đó lại là những phút giây rất riêng tư với những rung động sâu kín nhất của mình.”
Trong khi đó, họa sĩ Trần Đại Thắng nhận xét về tính liên tục của triển lãm: “Đây không phải là những khuôn hình rời rạc, mà là mạch chủ đề xuyên suốt. Ánh nắng hiện diện với nhiều sắc độ: chói chang, mong manh, hay đan xen sáng tối, khiến người xem có cảm giác như đang bước vào chính không gian sống của bức ảnh.”
Nắng như một hành trình tự vấn
Với các nghệ sĩ trong Top 30, “NẮNG” không chỉ là đề bài thị giác, mà là một hành trình khám phá nội tâm. Nhiếp ảnh gia Lâm Xuân Tùng xem nắng như sự sáng tỏ sau những xung đột nội tâm: “Nắng là bình minh sau đêm dài của suy tư. Nó đến khi ta chấp nhận và trân trọng cả những khoảng bóng tối.”
Ở một hướng khác, Đức Đặng tìm thấy nắng trong chính những khoảng tối mà nó để lại: “Qua lăng kính đen trắng, tôi thấy nắng như một sự hiện diện ngắn ngủi nhưng đẹp đẽ, giúp sự tĩnh lặng và nỗi niềm của cảnh vật trở nên rõ ràng hơn.”
Những lời tự sự ấy, đặt cạnh nhận định của giới chuyên môn, mở rộng phổ nghĩa của “NẮNG”: từ kỹ thuật, cảm xúc, đến giá trị cộng đồng mà Noirfoto Gallery đang bền bỉ kiến tạo.
Một thiết chế nuôi dưỡng nhiếp ảnh nghệ thuật
Noirfotocontest được thiết kế trên hai trục song song: dân chủ và học thuật. Bình chọn công khai mở rộng tiếp cận cộng đồng; hội đồng giám khảo uy tín giữ thước đo chuyên môn. Cấu trúc song ngữ Anh – Việt và nền tảng đăng ký qua Instagram xóa nhòa rào cản địa lý, nhưng không đánh đổi chất lượng.
Quan trọng hơn, Noirfotocontest không dừng ở một cuộc thi. Đây là nền tảng nhận diện tài năng cho Artist Nurturing Program của Noirfoto Gallery – chương trình hỗ trợ nghệ sĩ định hình phong cách, mở rộng hiện diện trong nước và quốc tế, kết nối công chúng và nhà sưu tập bằng một hệ quy chiếu tiêu chuẩn, bền vững.
Ánh sáng tiếp tục lan tỏa
Triển lãm “NẮNG” sẽ khép lại bằng hoạt động vệ tinh Photowalk “Chim trong thành phố” vào sáng 21/12/2025. Như một “lớp học ngoài trời”, nơi ánh nắng tự nhiên là nguồn sáng duy nhất, chủ thể là chim giữa đô thị. Cùng ngày, lễ bế mạc triển lãm diễn ra, đánh dấu chặng đường 5 năm đầu tiên (2020–2025) của Noirfotocontest.
“NẮNG” không dừng lại ở việc trưng bày những bức ảnh đẹp. Triển lãm nhắc ta rằng, trong nhiếp ảnh cũng như trong đời sống, ánh sáng không phải lúc nào cũng rực rỡ, nhưng khi ta đủ kiên nhẫn để nhận ra nó, thế giới sẽ hiện lên với chiều sâu khác.
