artLIVE – Triển lãm ‘Thiêng – Cơtu’ phơi bày cấu trúc biểu tượng và năng lượng tín ngưỡng được thể hiện một cách cô đọng, trực quan và rõ nét; đồng thời, nhẹ dấy lên trong lòng người xem một câu hỏi, khi biểu tượng thiêng bước vào khung tranh, liệu năng lượng nguyên thủy còn được giữ lại, hay chỉ còn là lớp hình ảnh tĩnh lặng?
Triển lãm cá nhân “Thiêng – Cơtu” của họa sĩ Phạm Quốc Ân giới thiệu gần 50 tác phẩm, mang đến cho công chúng câu chuyện tâm linh của vùng đất ẩn mình giữa đại ngàn. Ánh nắng dịu khẽ chạm tán cây, mây len lỏi rồi tan vào trong mỗi thung sâu… đẹp như chốn bồng lai tiên cảnh.
Phạm Quốc Ân – Dấu ấn tâm linh in trên lớp sơn mài
Họa sĩ Phạm Quốc Ân Sinh năm 1969 tại Hà Nội, ông tốt nghiệp Đại học Mỹ thuật TP. HCM năm 1997 và hiện là hội viên Hội Mỹ thuật TP. Hồ Chí Minh. Ông duy trì hoạt động sáng tác đều đặn, thường xuyên tham gia các hoạt động mỹ thuật trong nước, từ triển lãm Mỹ thuật mùa Xuân 2022, chương trình của Câu lạc bộ Mỹ thuật Thủ Đức 2022 đến các kỳ sáng tác nghệ thuật nối dài từ 2024 đến nay.
Với Phạm Quốc Ân, hội họa như một chiếc neo giữ lại những rung động thẩm mỹ cùng vẻ nguyên sơ, tươi mới của đại ngàn mỗi sớm; qua đó, mở ra câu chuyện về một cộng đồng tưởng chừng xa lạ nhưng vẫn hiện diện giữa đời sống chung.
Dựa trên nền tảng sơn mài vững chắc, ông không tìm đến vẻ ngoài hào nhoáng mà kiên trì đào sâu vào kết cấu, giữ lại độ thô ráp và sắc trầm để chất liệu tự cất lời. Vàng, son, vỏ trứng tự lắng lại thành thành từng lớp ký ức, gợi nhắc dấu vết của một không gian linh thiêng ẩn mình sau mỗi hiện vật.
Từ đó, sơn mài không còn đơn thuần là chất liệu, mà trở thành con đường chạm đến chiều sâu tinh thần, giúp ông định hình rõ nét hơn quan niệm thẩm mỹ mà mình theo đuổi.
Họa sĩ Phạm Quốc Ân chia sẻ “‘Thiêng – Cơtu’ là câu chuyện tâm linh của vùng đất giữa đại ngàn… Trong hành trình đi tìm những mảnh ký tự ghép nên câu chuyện của một tộc người, tôi nhận ra mặt nạ như một công cụ mặc khải sự hiện diện của thần linh để kết nối con người với đấng siêu nhiên.”
‘Thiêng – Cơtu’– Điều gì sau mỗi chiếc mặt nạ nơi nhà làng
Triển lãm “Thiêng – Cơtu” được triển khai quanh ba trục chính: Gươl – thần linh – mặt nạ. Triển lãm khắc họa lối sống mộc mạc của cộng đồng bản địa thông qua các lớp sơn mài tái hiện trong không gian nhà làng (Gươl). Ngôn ngữ tạo hình dựa trên nền tảng nghệ thuật bản địa, giữ được sự tinh tế và sắc thái đặc trưng của văn hóa Cơ Tu.
Phạm Quốc Ân không vẽ tập trung về người Cơ Tu, mà tiếp cận mặt nạ, tượng nhà mồ, Gươl (nhà làng) và các nghi lễ thiêng như những thực thể tạo hình độc lập.
Từ cách nhìn ấy, những hốc mắt sâu, khuôn miệng mở rộng, các đường khắc xoắn ốc không còn giữ vai trò trang trí, mà chuyển hóa thành nhịp điệu thị giác, lực đẩy của bố cục và điểm hội tụ năng lượng.
Vốn là vật linh thiêng gắn với đời sống cộng đồng, hiện diện trang trọng trong Gươl (nhà làng), mặt nạ khi đi vào tranh được đặt theo một cách nhìn khác, không còn bị bó hẹp trong ý nghĩa truyền thống.
Vì thế, cảm giác “rùng rợn” thường thấy ở tượng nhà mồ cũng không còn giữ nguyên, mà được chuyển thành những nhịp hình dứt khoát và mảng màu cô đặc, tạo nên một ấn tượng thị giác mạnh mẽ hơn. Qua đó, mặt nạ được xem như một “cầu nối”, mang ý nghĩa thiêng liêng, thể hiện sự hiện diện của thần linh và gắn kết con người với thế giới siêu nhiên.
Thay vì dừng ở việc minh họa tín ngưỡng, Phạm Quốc Ân đi vào phân tích cấu trúc rồi tái kiến tạo bằng ngôn ngữ sơn mài. Do đó, những tác phẩm như “Năm vị thần” hay “Thần làng” không hướng đến vẻ đẹp thuận mắt số đông, mà mang trọng lượng thị giác rõ rệt, độ trầm sâu và cảm giác vật chất được nén lại đầy căng thẳng.
Dưới góc nhìn giám tuyển, họa sĩ Phan Trọng Văn nhận định “Thiêng – Cơtu” không phải một dự án phục dựng văn hóa, mà là một thử nghiệm nghiêm túc về khả năng tái cấu trúc biểu tượng, đồng thời mở ra hướng tiếp cận mới cho sơn mài, vượt khỏi phạm vi trang trí quen thuộc để bước vào những đối thoại của nghệ thuật đương đại.
Triển lãm “Thiêng – Cơtu” cuốn người xem lặng theo từng lớp chất liệu được mài đến tận lõi. Khi dành đủ thời gian trước bề mặt sơn mài, bạn sẽ nhận ra phía sau chiếc mặt nạ là cả cấu trúc của một niềm tin.
Triển lãm “Thiêng – Cơtu” sẽ diễn ra từ ngày 07/04 – 15/04/2026, tại Bảo tàng Mỹ thuật TP. Hồ Chí Minh, 97 Phó Đức Chính, Phường Bến Thành, TP. Hồ Chí Minh.
Ảnh: BTC
