Khi khoa học gặp gỡ nghệ thuật qua các Science Fair trên khắp thế giới

artLIVE – Hiện nay, trên khắp thế giới, các lễ hội khoa học (science fair) đã vượt ra khỏi khuôn khổ khô cứng của những mô hình hay thí nghiệm truyền thống, trở thành không gian sáng tạo nơi khoa học giao hòa cùng nghệ thuật, công nghệ và những trải nghiệm tương tác đầy hứng khởi.

Science is Wonderful! – Biến khoa học thành trải nghiệm nghệ thuật tại Brussels

Mỗi mùa thu, trung tâm Brussels (Bỉ) lại trở nên rộn ràng hơn bao giờ hết khi Science is Wonderful! – sự kiện thường niên do Marie Skłodowska-Curie Actions (MSCA) tổ chức chính thức diễn ra. Không giống những hội thảo khoa học nghiêm nghị, lễ hội này giống như một “công viên tri thức mở”, nơi khoa học khoác lên mình chiếc áo rực rỡ của nghệ thuật và sáng tạo.

Hơn một trăm gian hàng từ khắp châu Âu quy tụ về đây, trưng bày những thí nghiệm trực quan, trò chơi tương tác, trình diễn nghệ thuật và các buổi trò chuyện thân mật giữa nhà khoa học với công chúng. Khách tham quan có thể bắt gặp nhóm trẻ em say mê khám phá mô hình “vũ trụ thu nhỏ”, một nghệ sĩ đang vẽ chuyển động của sóng âm trên mặt nước, hay nhà nghiên cứu hóa học biến phản ứng phân tử thành hiệu ứng ánh sáng sống động như một màn trình diễn laser art.

Các hoạt động được thiết kế để kích hoạt mọi giác quan của người tham gia như nếm thử socola “in 3D”, chạm vào mô hình tế bào khổng lồ bằng vải, hay lắng nghe bản nhạc được tạo từ dữ liệu sao Hỏa. Đặc biệt, các buổi biểu diễn “Science Show” được dàn dựng như những vở kịch mini, nơi các nhà khoa học trở thành người kể chuyện, kết hợp âm thanh, ánh sáng và hiệu ứng hóa học để minh họa cho các hiện tượng tự nhiên.

Science is Wonderful! trở thành một trải nghiệm đầy cảm xúc, nó khiến khoa học trở nên gần gũi, vui tươi và đầy sức sống, nơi mỗi phát hiện nhỏ đều được kể lại bằng trí tưởng tượng và niềm say mê bất tận.

International Science Fair (ISF) – Không gian sáng tạo của học sinh tại Nam Úc

Tại thành phố Adelaide (Australia), International Science Fair (ISF) do Australian Science & Mathematics School (ASMS) tổ chức hằng năm mang đến một tinh thần mới cho giáo dục khoa học, khơi dậy sự tò mò và niềm vui khám phá trong từng học sinh. Không hoành tráng về quy mô, ISF hấp dẫn nhờ cách khoa học và nghệ thuật hòa quyện tự nhiên, tinh tế và đầy cảm hứng.

Suốt một tuần lễ, khuôn viên trường học được biến thành “vũ trụ sáng tạo thu nhỏ”: hành lang trở thành phòng trưng bày, lớp học hóa thành xưởng thiết kế, còn sân trường biến thành khu trình diễn ngoài trời. Học sinh từ khắp nơi mang đến các dự án của riêng mình, từ robot gắp rác hoạt động bằng năng lượng mặt trời, mô hình sinh thái học in 3D cho đến những tác phẩm sắp đặt phát sáng theo nhịp gió nhờ cảm biến môi trường.

Điều đặc biệt là mỗi nhóm không chỉ trình bày kết quả nghiên cứu mà còn thể hiện ý tưởng bằng nghệ thuật. Có nhóm kể câu chuyện khoa học qua video nghệ thuật, có nhóm thiết kế poster bằng phong cách đồ họa tương lai và cũng có nhóm dùng thơ haiku để nói về vi sinh vật. Xen giữa các gian trưng bày là Science Performance Stage – nơi học sinh trình diễn những tiết mục kết hợp sân khấu, nhạc cụ điện tử và mô phỏng vật lý trực tiếp.

ISF còn tổ chức các workshop mở, nơi người tham dự được hướng dẫn chế tạo mô hình sinh học, vẽ sơ đồ tư duy bằng màu nước hay lập trình cảm biến đo chất lượng không khí bằng điện thoại. Buổi tối, không gian sân trường rực sáng trong “Night of Light” – chương trình trình diễn ánh sáng và âm nhạc do chính học sinh dàn dựng, kết hợp video mapping và các mô hình robot chuyển động.

Sự gần gũi và tinh thần “tự tay tạo nên phép màu” khiến ISF trở thành điểm hẹn đặc biệt cho những tâm hồn tò mò, nơi người ta nhận ra rằng học khoa học cũng có thể giống như đang sáng tác một bản nhạc.

ScienceXart: Spot the Maths – Khi toán học trở thành cảm xúc thị giác

Giữa nhiều lễ hội khoa học hướng đến công nghệ hay sinh học, thì “ScienceXart: Spot the Maths” lại chọn một hướng đi khác, biến toán học thành nghệ thuật có thể nhìn thấy và cảm nhận được. Tổ chức hằng năm tại Úc, cuộc thi này mời học sinh và công chúng gửi những bức ảnh do chính họ chụp, thể hiện cách họ “bắt gặp toán học” trong đời sống hàng ngày.

Từ đường cong của một chiếc cầu, bóng phản chiếu của tòa nhà trên mặt nước, đến cấu trúc của tổ ong hay xoáy nước trong ly cà phê, tất cả đều trở thành minh chứng cho vẻ đẹp của hình học và con số. Người dự thi không chỉ gửi ảnh mà còn viết kèm phần mô tả ngắn, giải thích quy luật họ nhận thấy, công thức ẩn giấu phía sau, cùng cảm xúc mà bức ảnh gợi lên.

Những tác phẩm xuất sắc được trưng bày tại triển lãm Spot the Maths Gallery, nơi nghệ thuật và toán học hòa quyện trong ánh sáng và hình khối. Các buổi workshop đi kèm sẽ mời học sinh tham gia “vẽ bằng công thức” là tạo hình fractal (phân dạng), thiết kế nghệ thuật đối xứng hay sắp đặt cát để tái hiện sóng âm.

ScienceXart gửi gắm một thông điệp tinh tế: “toán học không chỉ để tính toán, mà còn để cảm nhận vẻ đẹp của trật tự tự nhiên. Mỗi đường cong, mỗi hình khối đều mang một nhịp điệu riêng” – nhịp điệu của vũ trụ mà nghệ thuật giúp ta nhìn và nghe rõ hơn.

Triển lãm Future World – Nơi công nghệ và nghệ thuật giao thoa

Nằm trong khu phức hợp Marina Bay Sands (Singapore), ArtScience Museum từ lâu đã trở thành biểu tượng giao thoa giữa sáng tạo, công nghệ và cảm xúc. Một trong những triển lãm nổi bật nhất của bảo tàng là Future World: Where Art Meets Science – được thực hiện cùng tập thể nghệ sĩ số teamLab (Nhật Bản), là minh chứng rõ nét cho việc khoa học và nghệ thuật có thể cùng nhau kể câu chuyện về tương lai.

Không gian triển lãm được thiết kế như một vũ trụ sống động, nơi từng chuyển động, ánh sáng và âm thanh đều phản ứng lại với người tham dự. Khi bạn bước vào, bức tường hoa nở rộ theo nhịp bước chân, đàn cá ảo bơi lội quanh cơ thể bạn, còn những cơn mưa sao băng rơi xuống từ trần nhà như tái hiện giấc mơ tuổi thơ. Mỗi khu vực mang một chủ đề riêng, từ “City in a Garden” lấy cảm hứng từ thiên nhiên và đô thị Singapore, đến “Exploring New Frontiers” – nơi công nghệ và vũ trụ được tái hiện qua ánh sáng và chuyển động.

Điều làm nên sự độc đáo của triển lãm không chỉ nằm ở yếu tố thị giác mà còn ở triết lý sáng tạo, biến dữ liệu và công nghệ thành chất liệu nghệ thuật, biến tương tác thành cảm xúc. Hệ thống cảm biến, đồ họa thời gian thực và thuật toán mô phỏng được lập trình để phản ứng với mỗi cử chỉ của người xem, khiến mỗi khoảnh khắc đều trở nên độc nhất. Chính sự “sống” của tác phẩm khiến người xem không chỉ là khán giả, mà còn là người đồng sáng tạo.

Future World không chỉ khơi gợi sự choáng ngợp về công nghệ, mà còn mở ra suy ngẫm về mối quan hệ giữa con người, thiên nhiên và thế giới số. Giữa không gian tràn ngập ánh sáng, người ta cảm nhận được vẻ đẹp mong manh của sự sống, và cách công nghệ có thể giúp ta kết nối lại với tự nhiên bằng một phương thức hoàn toàn mới đầy tinh tế, xúc cảm và đầy chất thơ.

Laurus International School of Science STEAM Fair – Khi sự sáng tạo khởi nguồn từ đôi tay nhỏ bé

Giữa lòng Tokyo (Nhật Bản) hiện đại, Laurus International School of Science STEAM Fair là một trong những sự kiện mang tinh thần tiên phong rõ nét trong việc kết hợp giữa khoa học và nghệ thuật. Được tổ chức hằng năm bởi ngôi trường quốc tế định hướng giáo dục STEAM (Science – Technology – Engineering – Art – Mathematics), lễ hội là nơi học sinh từ mầm non đến trung học thể hiện trí tưởng tượng và khả năng khám phá của mình qua những dự án sáng tạo đầy cảm hứng.

Không gian của STEAM Fair được sắp xếp như một phòng thí nghiệm mở, nơi mỗi gian trưng bày đều do chính học sinh thiết kế. Từ robot mini biết vẽ tranh, mô hình thành phố xanh hoạt động bằng năng lượng mặt trời, đến các tác phẩm nghệ thuật tái chế hay tranh chuyển động theo nhịp điệu âm thanh, tất cả phản ánh cách trẻ em nhìn thế giới bằng con mắt vừa khoa học vừa mộng mơ. Các buổi workshop tương tác cho phép khách tham quan cùng tham gia chế tạo, thử nghiệm và thảo luận cùng học sinh, tạo nên bầu không khí thân mật, cởi mở và đầy cảm hứng.

Điều khiến Laurus STEAM Fair trở nên đặc biệt là cách sự kiện kết nối gia đình, nhà trường và cộng đồng trong cùng một không gian sáng tạo. Phụ huynh không chỉ đến để xem con học mà còn trực tiếp tham gia vào các hoạt động: cùng con làm thí nghiệm nhỏ, in 3D vật thể, hay trải nghiệm công nghệ thực tế ảo (VR). Mỗi gian hàng trở thành cầu nối giữa thế giới người lớn và trí tưởng tượng trẻ thơ, nơi khoa học được kể bằng ngôn ngữ của cảm xúc và niềm vui khám phá.

Laurus STEAM Fair không đặt nặng yếu tố trình diễn hay thương mại, mà tập trung nuôi dưỡng tư duy sáng tạo và khả năng liên ngành ngay từ sớm. Trong bối cảnh Nhật Bản đang đẩy mạnh giáo dục STEAM, sự kiện này là minh chứng sống động rằng khoa học không chỉ tồn tại trong sách giáo khoa, mà có thể bắt đầu từ một thí nghiệm nhỏ, một ý tưởng ngẫu hứng, hay một tác phẩm nghệ thuật làm bằng tay của các em nhỏ.

Những science fair này đã chứng minh rằng khoa học không còn chỉ là lĩnh vực của những con số và phòng thí nghiệm. Khi nghệ thuật bước vào, tri thức trở nên gần gũi và mang tính cảm xúc hơn, còn khoa học, nhờ đó, cũng mở rộng vai trò của mình trở thành chất liệu cho sáng tạo và đối thoại.

Nơi người trẻ được khuyến khích vừa khám phá, vừa sáng tạo, vừa đặt câu hỏi về thế giới quanh mình. Ở đó, việc chế tạo robot có thể song hành với biểu diễn ánh sáng, lập trình dữ liệu có thể hòa vào nhịp nhạc và những thí nghiệm tưởng chừng khô khan lại trở thành nghệ thuật của sự tò mò.

Tham khảo: 

European Commission

Europa

NCP

VO

ASMS

Veritasai