artLIVE – Triển lãm ‘Chúa, Phật, và Trò Chơi Ghép Hình’ của nghệ sĩ Bùi Thanh Tâm sẽ diễn ra tại Chillala House of Art (TP.HCM), giới thiệu gần 50 tác phẩm mới nhất của anh. Đây là cột mốc đánh dấu một hành trình sáng tạo táo bạo, khi ngôn ngữ hội họa truyền thống cùng kỹ thuật số đương đại và bản sắc văn hóa được tái cái cấu trúc qua những mảnh ghép đầy sức gợi mở.
Hành trình chuyển mình trong nghệ thuật của Bùi Thanh Tâm
Trong suốt hơn một thập kỷ qua, công chúng yêu nghệ thuật đã quen thuộc với cái tên Bùi Thanh Tâm qua những series đình đám như “Những kẻ điên” (2010-2014) hay “Chân dung những cô gái Việt” (2010-2017).
Ở những giai đoạn đó, Tâm hiện lên như một người quan sát sắc sảo, sử dụng ngôn ngữ hội họa để châm biếm những va chạm văn hóa, những kệch cỡm của xã hội tiêu dùng và sự xung đột giữa các giá trị địa phương với làn sóng văn hóa pop tại Châu Á.
Tuy nhiên, với “Chúa, Phật, và Trò Chơi Ghép Hình”, người xem sẽ bắt gặp một Bùi Thanh Tâm rất khác. Sau 5 năm (2020-2025) tự vấn và chiêm nghiệm, anh đã mở rộng nhãn quan của mình vượt ra khỏi biên giới của những vấn đề xã hội thường nhật để chạm đến những chủ đề mang tính phổ quát và triết học hơn.
Không còn bó hẹp trong những câu chuyện thế thái nhân tình, Tâm giờ đây đối thoại với chiến tranh và hòa bình, sự quá tải của truyền thông và đặc biệt là sự giao thoa tâm linh giữa phương Đông và phương Tây.
Trò chơi ghép hình: Sự phân mảnh của bản sắc
Điểm nhấn cốt lõi của triển lãm lần này nằm ở chính cái tên: “Trò Chơi Ghép Hình”. Đây không đơn thuần là một kỹ thuật tạo hình, mà là một ẩn dụ lớn về thân phận con người trong thế giới hiện đại.
Quy trình sáng tạo của Tâm trong chuỗi tác phẩm là một hành trình phức tạp của việc xây dựng và phá vỡ. Anh bắt đầu bằng việc vẽ những biểu tượng văn hóa và tôn giáo mang tính “kinh điển” như Chúa Kitô, Đức Phật hay Tượng Nữ thần Tự do. Nhưng ngay sau đó, anh can thiệp vào chúng bằng cách chồng lớp (layering) những hình ảnh dân gian từ kho tàng tranh mộc bản Đông Hồ, Kim Hoàng, Hàng Trống.
Sự xuất hiện của các chất liệu dân gian Bắc Bộ trên nền các biểu tượng toàn cầu tạo ra một hiệu ứng thị giác đầy tranh cãi về sự “chiếm dụng văn hóa”. Nhưng đỉnh cao của sự can thiệp nằm ở hành động cắt các bề mặt tranh thành những mảnh ghép jigsaw (ghép hình) và thay thế một số mảnh bằng các vật liệu khác lạ.
Hành động này gợi lên sự đứt gãy, sự thiếu hụt và nỗ lực chắp vá không ngừng nghỉ của con người hiện đại trong việc đi tìm một bản sắc trọn vẹn. Chúng ta, giống như những bức tranh của nghệ, được lắp ghép từ vô vàn mảnh vỡ của văn hóa, tôn giáo, truyền thống và công nghệ, nhưng dường như không bao giờ hoàn chỉnh.
Đối thoại giữa “Nguyên bản” và “Phái sinh”
Triển lãm lần này là lần đầu tiên Bùi Thanh Tâm trưng bày song song các bức tranh cắt dán (collage) gốc cùng với các phiên bản đa bản trên giấy (works on paper) được xử lý kỹ thuật số. Đây là một bước đi táo bạo, thách thức trực tiếp quan niệm về “tác phẩm nghệ thuật”.
Dưới sự giám tuyển của Phil Zheng Cai và nhà phê bình nghệ thuật kỳ cựu Richard Vine, triển lãm gợi mở những cuộc thảo luận triết học sâu sắc. Người xem sẽ thấy bóng dáng tư tưởng của Walter Benjamin về “giá trị thờ cúng” của tác phẩm độc bản so với “giá trị trưng bày” của các bản sao chép hàng loạt.
Khi nghệ sĩ chụp lại bức tranh đã cắt ghép, xử lý qua các ứng dụng kỹ thuật số và in ra, anh đang đặt câu hỏi: Đâu là thực tại? Là bức tranh sơn dầu vật lý hay là hình ảnh kỹ thuật số sắc nét nhưng vô hồn? Điều này cộng hưởng mạnh mẽ với thuyết Ý niệm của Plato hay quan niệm Phật giáo về bức màn Maya (ảo ảnh) che lấp chân lý. Trong thế giới mà thực và ảo đan xen, sự tách biệt giữa “vật chất” và “thần thánh”, giữa “chân lý” và “sự hỗn loạn” trở nên mong manh hơn bao giờ hết.
Khi tôn giáo hiện diện trên bàn cờ chính trị
Bên cạnh gần 50 tác phẩm hội họa và in ấn, không gian của Chillala House of Art còn trưng bày những tác phẩm điêu khắc mang hình dáng quả bom và các quân cờ. Sự hiện diện của những vật thể ba chiều này đóng vai trò như những dấu chấm than đầy sức nặng trong tổng thể triển lãm.
Nếu những bức tranh nói về đời sống tinh thần và tâm linh (Chúa, Phật), thì những quả bom và quân cờ lại kéo người xem về với thực tại tàn khốc của những cuộc đấu trí địa chính trị và nguy cơ hạt nhân. Chúng nhắc nhở chúng ta rằng, dù con người có tìm kiếm sự cứu rỗi trong tôn giáo hay bản sắc trong văn hóa, thì bóng ma của xung đột và chiến tranh vẫn luôn hiện hữu như một phần của “trò chơi” thế giới.
“Chúa, Phật, và Trò Chơi Ghép Hình” là một không gian triển lãm đòi hỏi người xem sự chậm lại, sự suy ngẫm. Với sự bảo chứng từ hai giám tuyển uy tín quốc tế và quá trình sáng tạo nghiêm túc 5 năm của nghệ sĩ, đây hứa hẹn là một trong những sự kiện nghệ thuật thị giác đáng được chiêm ngưỡng.
Nghệ sĩ Bùi Thanh Tâm, sinh năm 1979, tốt nghiệp Đại học Mỹ thuật Việt Nam năm 2009. Hiện sống và làm việc tại Hà Nội, anh là một trong những gương mặt nghệ sĩ đương đại Việt Nam có sức ảnh hưởng quốc tế, với dấu ấn được khẳng định qua chuỗi triển lãm cá nhân.
Ảnh: Gate Gate Gallery
