artLIVE – Ngày 6/12 vừa qua, triển lãm kết hợp tọa đàm giáo dục đặc biệt ‘Phổ Thinh Lặng’ đã ra mắt công chúng, mở ra không gian đối thoại giữa nghệ sĩ, chuyên gia, gia đình và cộng đồng về thế giới vô thanh của trẻ rối loạn phổ tự kỷ.
Năm bàn tay chung sức mở ra cánh cửa nội tâm ‘Phổ Thinh Lặng’
Triển lãm “Phổ Thinh Lặng” là dự án nghệ thuật – giáo dục, quy tụ năm nghệ sĩ gồm nhiếp ảnh gia Hải Thanh, Tang Tang, Hải Ô, phóng viên ảnh Thanh Huế và nghệ sĩ điêu khắc Lập Phương.
Hải Thanh là nhiếp ảnh gia độc lập nhiều năm kinh nghiệm trong lĩnh vực tư liệu và đường phố. Tốt nghiệp Thiết kế đồ họa tại Đại học Mỹ thuật Công nghiệp Hà Nội năm 1996, anh ghi lại đời sống thường nhật bằng ánh nhìn tinh tế, biến những khoảnh khắc thoáng qua thành câu chuyện chân thực về con người Việt Nam.
Tang Tang (Nguyễn Tăng Huy Bảo) gây ấn tượng với chất ảnh giàu sáng tạo. Sự trầm lặng kết hợp cùng trực giác nhạy bén giúp anh chạm đến tầng cảm xúc sâu kín của nhân vật, tạo nên những khung hình mang vẻ đẹp riêng và chiều sâu nội lực.
Hải Ô theo đuổi nhiếp ảnh tư liệu xã hội, tập trung vào đời sống ven biển miền Trung. Anh là chủ nhiệm LADI Record và đồng sáng lập dédé Photos collective. Các dự án của anh mở ra những lát cắt thực tế về gia đình, cộng đồng và môi trường sống, từng được giới thiệu tại Goerlitz Museum (Đức), Bảo tàng Mỹ thuật Đà Nẵng và RABA Studio (Tokyo, Nhật).
Thanh Huế, phóng viên ảnh độc lập tại TP. Hồ Chí Minh, chú trọng khai thác những câu chuyện nhân văn, đặc biệt là chân dung được ghi lại ngay trong không gian riêng của từng nhân vật.
Lập Phương, nghệ sĩ điêu khắc đương đại tốt nghiệp Điêu khắc Tượng đài tại Đại học Kiến trúc Hà Nội với lối phong cách tối giản, khai thác chất liệu thép và thủy tinh để mở rộng những suy tư về tự do, căn tính và bản ngã. Cô từng góp mặt trong nhiều triển lãm trong nước lẫn khu vực.
‘Em được quyền đặc biệt’ theo cách của ‘Phổ Thinh Lặng’
“Phổ Thinh Lặng” được hình thành như một nhịp cầu giữa nghệ thuật và giáo dục, sử dụng ngôn ngữ thị giác để khỏa lấp những khoảng trống trong nhận thức cộng đồng, từ đó nuôi dưỡng sự thấu cảm và sự tôn trọng dành cho người rối loạn phổ tự kỷ.
Trong xã hội hiện đại, rối loạn phổ tự kỷ (ASD) tuy được quan tâm nhiều hơn, nhưng định kiến và những vùng mờ trong hiểu biết và cảm thông vẫn còn hiện hữu. Không ít câu chuyện bị lãng quên, cảm xúc bị che lấp và thế giới nội tâm khác biệt của người tự kỷ vẫn chưa được nhìn nhận một cách trọn vẹn.
Vì thế, nhiếp ảnh trở thành phương tiện giúp người xem đến gần các em như những “em được quyền đặc biệt”. Một ánh nhìn xa xăm không phải sự lẩn đi mà là cánh cửa mở vào hành trình nội tâm đang dịch chuyển theo nhịp của riêng mình.
Ở đó, nhiếp ảnh và điêu khắc trở thành tiếng nói của thị giác: ánh sáng có thể hóa thành âm thanh, âm thanh thành hình khối, cảm xúc chuyển thành sắc màu. Đôi mắt mở ra như một ô cửa của tâm hồn, cho phép chúng ta “nghe bằng mắt” và chạm được vào thế giới tĩnh lặng của người tự kỷ.
Từ mạch cảm xúc ấy, mỗi nghệ sĩ hòa vào một nét màu riêng, làm bức tranh cuộc sống của các em hiện lên rõ nét và và muôn sắc hơn. Giống như cách Tang Tang khơi dậy những cảm xúc mong manh qua các chân dung đầy chiều sâu; còn Hải Thanh và Thanh Huế đồng hành trong nhịp sống hằng ngày, ghi lại những nỗ lực bền bỉ, nét kiên trì hồn nhiên mà mạnh mẽ của các em trong hành trình giáo dục đặc biệt và tương tác xã hội.
Song song đó, Hải Ô chọn lối diễn đạt trừu tượng để tái hiện những phản chiếu của quá tải giác quan, sự cô lập và nét thuần khiết mà các bé tự kỷ phải trải nghiệm. Khép lại mạch kể là điêu khắc của Lập Phương, đặc biệt “Phổ Thinh Lặng”, nơi người xem có thể “nghe” được độ căng của hình thể, tiết tấu của vật liệu và những khoảng trống cất giữ tiếng vọng khe khẽ của các bé. Dẫu không phát ra âm thanh, tác phẩm vẫn ngân lên mạnh mẽ trong cảm xúc.
Mỗi bức ảnh hay hình khối điêu khắc trong “Phổ Thinh Lặng” là một mạch kể đóng – mở đan xen, dẫn người xem trở về đối diện chính cảm nhận của mình về nhân tính. Con người không thể được quy chiếu vào một chuẩn mực duy nhất; mỗi cá thể đều vận hành như một hệ thống ký hiệu riêng.
Triển lãm gửi gắm một thông điệp giản dị: hiểu người tự kỷ không phải để “chỉnh sửa” họ cho giống số đông, mà để chúng ta mở rộng trái tim, tầm nhìn và sự trân trọng dành cho sự đa dạng thần kinh, sự đa dạng trong bản thể.
Quyền đặc biệt của người tự kỷ không nằm ở ưu tiên, mà ở quyền được nhìn thấy, được lắng nghe và được tôn trọng như những cá thể độc nhất, với thế giới cảm nhận phong phú và rất riêng của mình.
Triển lãm “Phổ Thinh Lặng” mở cửa đón công chúng từ nay đến hết ngày 14/12/2025 tại An Fine Arts Gallery, 159 Đồng Khởi, phường Sài Gòn, TP. Hồ Chí Minh.
Ảnh: Ban tổ chức
